Whitepaper: Μεθοδολογία του Δείκτη Πιτόγυρου

1. Περίληψη

Ο Δείκτης Πιτόγυρου μετρά πόσα κλασικά τυλιχτά πιτόγυρο (με τη σημερινή σύνθεση: κρέας γύρος, τηγανητές πατάτες, τζατζίκι, ντομάτα, κρεμμύδι) μπορεί να αγοράσει ένας μηνιαίος μισθός στην Ελλάδα, κάθε έτος από το 1976 έως το 2026. Στόχος είναι ένα διαισθητικό μέτρο αγοραστικής δύναμης: όχι «πόσο κοστίζει», αλλά «πόσα πιτόγυρα αγοράζει ο μισθός».

2. Στόχος και ορισμός

Το προϊόν αναφοράς είναι το σημερινό κλασικό τυλιχτό πιτόγυρο. Ιστορικά προϊόντα διαφορετικής σύνθεσης (π.χ. μικρό τυλιχτό των Χανίων 1976 με 37-40 γρ. κρέας και χωρίς τηγανητές) αναγόμεθα σε «κλασικά-ισοδύναμα» με ρητό συντελεστή, ώστε ο δείκτης να συγκρίνει το ίδιο προϊόν σε βάθος χρόνου.

3. Δεδομένα και πηγές

Οι μισθοί προέρχονται από πρωτογενή κείμενα ΕΓΣΣΕ/ΔΔΔΔ (1976-1985), επίσημες σειρές κατώτατου μισθού και μισθολογικά δεδομένα έως σήμερα. Οι τιμές βασίζονται σε τεκμηριωμένες άγκυρες ανά εποχή, με ενδιάμεση συμπλήρωση μέσω του ΔΤΚ κατηγορίας «Εστιατόρια-Καφενεία» (Eurostat HICP CP11), που αποκλίνει από τον γενικό ΔΤΚ κατά περίπου 4 εκατοστιαίες μονάδες ετησίως.

• ΕΓΣΣΕ / ΔΔΔΔ 1976-1985 (πρωτογενή ΦΕΚ, αρχείο ΓΣΕΕ) - πηγήΠρωτογενή κείμενα: ΔΔΔΔ 10/1976 (ΦΕΚ 671/Β), ΕΓΣΣΕ 26.1.1977 (ΦΕΚ 60/Β), ΔΔΔΔ 9/1978 (ΦΕΚ 183/Β), ΔΔΔΔ 6/1979 (ΦΕΚ 194/Β), ΔΔΔΔ 100/1979 (ΦΕΚ 1137/Β), ΔΔΔΔ 1981, ΔΔΔΔ 1/1982, ΕΓΣΣΕ 1984 και ΕΓΣΣΕ 1985 (ΦΕΚ 50/Β/31.1.1985). Μηνιαίος μισθός υπαλλήλου άνω των 19 ετών χωρίς προϋπηρεσία.
• Αγορανομική Διάταξη Νομαρχίας Χανίων 3/1977 (Χανιώτικα Νέα, 15.4.1977) - πηγήΔιατιμημένη ανώτατη τιμή: σουβλάκι από γύρο (ντονέρ) με πίτα και καρυκεύματα, μερίδα 37-40 γρ. κρέας, 8,50 δρχ. Ρυθμιζόμενη τιμή επαρχιακής πόλης (Χανιά), όχι ελεύθερη τιμή Αθήνας.
• Χανιώτικα Νέα (1976) - «Η αγορά των Χανίων η πιο ακριβή σε όλη την Ελλάδα» - πηγήΔημοσίευμα εποχής που καταγράφει ότι η αγορά των Χανίων ήταν από τις ακριβότερες της χώρας το 1976. Χρησιμοποιείται ως έλεγχος αντιπροσωπευτικότητας της διατίμησης 3/1977: η τιμή των 8,50 δρχ δεν φαίνεται «φθηνή επαρχιακή», αλλά παραμένει ρυθμιζόμενο ανώτατο όριο, οπότε η ελεύθερη τιμή αγοράς μπορεί να ήταν έως ~11 δρχ.
• Μαρτυρίες καταναλωτών (~2000) - καλαμάκι ~100-250 δρχ - πηγήΜαρτυρίες για την περίοδο 1999-2001 όπου το αναφερόμενο «σουβλάκι» των 100-250 δρχ αντιστοιχεί σε σκέτο καλαμάκι, όχι σε τυλιχτό πίτα-γύρο. ΔΕΝ χρησιμοποιείται πλέον ως άγκυρα της σειράς τυλιχτού: κρατείται μόνο ως στοιχείο διαχωρισμού προϊόντος.
• Τυλιχτό πίτα-γύρος τέλη '90s - διορθωμένη εκτίμηση ~350 δρχ - πηγήΟι νοσταλγικές αναφορές των 180-250 δρχ (LiFO 1998 «180 δρχ», Athens Magazine 1999 «250 δρχ») δεν διευκρινίζουν προϊόν και αντιστοιχούν σε καλαμάκι. Το τυλιχτό της ίδιας περιόδου τοποθετείται σε 300-450 δρχ, με κεντρική τιμή 350 δρχ, συμβατή με την τεκμηριωμένη τιμή 399 δρχ (1,17 €) της καμπάνιας του ευρώ και με τον τιμοκατάλογο 2001 (530 δρχ premium κοτόπουλο ως άνω όριο).
• Athens Magazine (2023) - «Σουβλάκι 250 δραχμές» για το 1999 - πηγήΝοσταλγικό αναδρομικό άρθρο με τιμή «σουβλακιού» 250 δρχ το 1999. Δεν διευκρινίζεται τυλιχτό ή καλαμάκι, οπότε χρησιμοποιείται ως κάτω όριο ελέγχου (καλαμάκι) και όχι ως τιμή τυλιχτού.
• «Στρογγυλοποίηση προς τα πάνω» με το ευρώ (Ριζοσπάστης 4.1.2002, ΕΣΥΕ/in.gr 2002) - πηγήΤεκμηρίωση του μηχανισμού απότομης ανατίμησης μικρών τιμών στην αρχή του 2002: δημοσιεύματα εποχής για στρογγυλοποίηση προς τα πάνω, «ευρωκαμπάνες» του Υπ. Ανάπτυξης (Ιαν. 2002) και ανακοινώσεις ΕΣΥΕ (πληθωρισμός 3,7-4% με προϊόντα εστίασης στους κλάδους αιχμής, Αύγ. 2002). Εξηγεί γιατί η αύξηση συγκεντρώνεται γύρω στο 2002 και δεν κατανέμεται ομαλά στην πενταετία.
• Πάτρα, αρχές δεκαετίας 2000 - «όταν το πιτόγυρο κόστιζε 1 ευρώ» - πηγήΤοπική μαρτυρία για τυλιχτό πιτόγυρο στο 1,00 € στην Πάτρα λίγο μετά τη μετάβαση στο ευρώ. Έλεγχος κάτω ορίου για την περιφέρεια, συμβατός με 1,17 € μέσης τιμής.
• Αναφορές επισκεπτών Gyronomics (crowdsourced) - πηγήΤιμές που υποβάλλουν οι επισκέπτες ανά έτος και πόλη. Εμφανίζονται ως ανεξάρτητο στρώμα σύγκρισης (διάμεσος ανά έτος) και ΔΕΝ επηρεάζουν τον υπολογισμό του δείκτη.
• Καμπάνια διπλής αναγραφής τιμών δρχ/€ (2001-2002) - πίτα γύρος 1,17 € - πηγήΕνημερωτική καμπάνια μετάβασης στο ευρώ (προβολή 2001-2002): τυλιχτό πίτα-γύρος 1,17 € (399 δρχ). Τεκμηριωμένη ενδεικτική τιμή της μετάβασης, όχι στατιστικά μετρημένος μέσος όρος· η περίοδος συμπίπτει με το γνωστό «στρογγύλεμα» τιμών του ευρώ.
• Αρχείο ΕΓΣΣΕ (ΦΕΚ / taxheaven.gr, ΕΛΙΝΥΑΕ) - πηγήΕθνικές Γενικές Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας: κατώτατα όρια μισθών άγαμου υπαλλήλου χωρίς τριετίες.
• Αναγωγή με ΑΤΑ / ΔΤΚ ΕΛΣΤΑΤ - πηγήΕκτίμηση με αναδρομική αναγωγή του ημερομισθίου του 1989 βάσει των ετήσιων τιμαριθμικών αυξήσεων.
• WSI Minimum Wage Database - Greece - πηγήΕπίσημη σειρά νόμιμου κατώτατου μηνιαίου μισθού (πηγή: Υπουργείο Εργασίας) 1994-2025.
• Υπουργείο Εργασίας - Δελτία Τύπου & ΥΑ κατώτατου μισθού - πηγήΥΑ 8934/2026 (ΦΕΚ 1759/Β/27-3-2026): κατώτατος μισθός 920 € από 1.4.2026 (+4,55%).
• LiFO - «Τόσο θα πλήρωνες σήμερα για ένα σουβλάκι του 1998» - πηγήΜέση τιμή πίτα-γύρου στην Αθήνα στα τέλη της δεκαετίας του '90: 180-220 δρχ.
• Protagon - «Πώς διπλασιάστηκε σε πέντε χρόνια η τιμή στο σουβλάκι» - πηγήΤιμές τυλιχτού πίτα-γύρου ενός σουβλατζίδικου στο Παγκράτι (Αθήνα): 2019 ~2,00 €, 2020 2,50 €, 2021 2,70 €, 2022 3,20 €, 2023 3,30 €, 2024 3,80 €, 2025 4,70 €. Μία μόνο επιχείρηση κέντρου Αθήνας, άρα χρησιμοποιείται για τον ΡΥΘΜΟ μεταβολής και όχι ως εθνικό επίπεδο τιμής.
• Pricefox - ετήσια πανελλαδική έρευνα τιμών τυλιχτού (6 πόλεις) - πηγήΈρευνα σε πραγματικές τιμές delivery για Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Λάρισα, Βόλο και Ηράκλειο, ανά είδος (γύρος χοιρινός/κοτόπουλο, μπιφτέκι, καλαμάκι) με ελάχιστη, μέγιστη και μέση τιμή. Έκδοση Δεκεμβρίου 2025: εθνικός μέσος όρος τυλιχτού πάνω από 3,60 €, Αθήνα ~4,00 €, Θεσσαλονίκη πάνω από 4 €, ακριβότερο Ηράκλειο (>5 €), πουθενά κάτω από 2,80 €. Δεύτερη ανεξάρτητη πηγή για την περίοδο μετά το 2019.
• Διόρθωση επιπέδου: κέντρο Αθήνας -> εθνική διάμεσος - πηγήΗ σειρά 2019-2025 του Protagon αφορά ένα κατάστημα στο Παγκράτι, περιοχή με τιμές πάνω από τον εθνικό μέσο. Οι αναφορές επισκεπτών του Gyronomics δείχνουν σταθερά την Αθήνα/Αττική περίπου 8% πάνω από την υπόλοιπη Ελλάδα, όσο και η απόκλιση των τοπικών ρεπορτάζ (π.χ. Θεσσαλονίκη 2022: 3,90-4,00 € έναντι 4,30 € Αθήνας). Εφαρμόζεται συντελεστής 1/1,08 στις τιμές του Protagon ώστε το ΕΠΙΠΕΔΟ να αντιστοιχεί σε εθνική διάμεσο, κρατώντας αναλλοίωτο τον ρυθμό μεταβολής.
• Ελευθεροτυπία 2001 (αναδημοσίευση reader.gr) - πηγήΤιμοκατάλογος 2001: πίτα γύρος κοτόπουλο 530 δρχ (1,56 €). Αφορά κατάστημα κέντρου Αθήνας και premium γύρο κοτόπουλο· χρησιμοποιείται ως άνω όριο ελέγχου, όχι ως μέση τιμή.
• i-diakopes.gr / ρεπορτάζ STAR - πηγήΘεσσαλονίκη 2022: πιτόγυρο 3,90-4,00 €.
• Αναγωγή με επίσημο πληθωρισμό (ΕΛΣΤΑΤ / Τράπεζα της Ελλάδος) - πηγήΌπου δεν υπάρχει τεκμηριωμένη τιμή, η τιμή προκύπτει από την πλησιέστερη τεκμηριωμένη τιμή με εφαρμογή του ετήσιου ρυθμού του επιλεγμένου σεναρίου (γενικός ΔΤΚ, πραγματικός ΔΤΚ εστίασης ή τεκμαρτός πληθωρισμός πιτόγυρου).
• Eurostat HICP - ΔΤΚ «Ξενοδοχεία, καφέ, εστιατόρια» (CP11), Ελλάδα - πηγήΕπίσημος κλαδικός δείκτης εστίασης, ετήσιοι μέσοι ρυθμοί μεταβολής 1998-2025 (το 2026 είναι εκτίμηση).
• Μαρτυρίες καταναλωτών (1985) - ΕΚΤΙΜΗΣΗ, όχι τεκμηρίωση - πηγήΑναμνήσεις καταναλωτών: το πιτόγυρο το 1985 κόστιζε περίπου 45-65 δρχ. Ως κεντρική τιμή λαμβάνονται οι 60 δρχ, αλλά το έτος σημαίνεται ως εκτίμηση με εύρος. Κίνδυνος κυκλικής αναφοράς: άρθρα που επαναλαμβάνουν την εκτίμηση του Gyronomics δεν είναι ανεξάρτητη πηγή.

4. Μεθοδολογία υπολογισμού

1. Μικτός μισθός σε 14μηνη βάση (δώρα ενσωματωμένα), μείον εισφορές και φόρο εισοδήματος της εκάστοτε κλίμακας = διαθέσιμος μηνιαίος μισθός.
2. Τιμή: τεκμηριωμένες άγκυρες ανά εποχή, ενδιάμεση παρεμβολή με τον ΔΤΚ εστίασης. Ισοτιμία δραχμής: 1 € = 340.75 δρχ.
3. Περίοδος διατίμησης 1976-1985: οι ρυθμιζόμενες ανώτατες τιμές υποτιμούν την ελεύθερη τιμή αγοράς, οπότε εφαρμόζεται προσαύξηση ×1.2.
4. Διόρθωση επιπέδου: οι αθηναϊκές πηγές μειώνονται με τον συντελεστή premium Αθήνας (×1.08) ώστε ο δείκτης να αντικατοπτρίζει τον εθνικό μέσο όρο.
5. ΦΠΑ εστίασης ανά έτος (π.χ. 13% το 2026): περιλαμβάνεται ρητά στο κόστος και επιτρέπει σύγκριση τιμής με και χωρίς ΦΠΑ.
6. Ποιοτική προσαρμογή (shrinkflation): μερίδα κρέατος και σύνθεση ανά έτος. Η είσοδος τηγανητών μοντελοποιείται με προσαύξηση 12% και η διόγκωση μερίδας με 10%.

5. Αναγωγή στο κλασικό πιτόγυρο

Το κόστος κρέατος εκτιμάται στο 70% της αξίας ενός τυλιχτού. Τα μη-κρεατικά συστατικά ενός τυλιχτού χωρίς τηγανητές αντιστοιχούν στο 65% της σύγχρονης σύνθεσης. Η ισοδυναμία ενός έτους είναι:

Για το 1976 η ισοδυναμία είναι 0.497 (συντελεστής ×2.01), ενώ το 2026 είναι η βάση αναφοράς (1.000). Έτσι ο δείκτης απαντά στο ερώτημα: «πόσα σημερινά κλασικά πιτόγυρα θα αγόραζε ο τότε μισθός;» και όχι «πόσα μικρά τυλιχτά της εποχής». Αυτό μειώνει ρεαλιστικά τα νούμερα της παλιότερης περιόδου.

6. Αξιοπιστία και αβεβαιότητα

Κάθε έτος φέρει βαθμό αξιοπιστίας (A/B/C) ανάλογα με τον αριθμό και την ποιότητα των πηγών. Έτη με μία μόνο πηγή υποβαθμίζονται και επισημαίνονται στον πίνακα. Οι ζώνες αβεβαιότητας κυμαίνονται από ±10% (τεκμηριωμένα σύγχρονα έτη) έως ±35% (περίοδος διατίμησης, όπου η ελεύθερη τιμή δεν καταγραφόταν).

7. Αναφορές χρηστών

Οι επισκέπτες υποβάλλουν τιμές ανά έτος και πόλη. Οι αναφορές εμφανίζονται ως ανεξάρτητο στρώμα σύγκρισης (διάμεσος ανά έτος) και δεν επηρεάζουν τον επίσημο υπολογισμό, ώστε να αποφεύγεται κυκλικότητα. Συλλαμβάνονται γεωγραφικά premium (Αθήνα, νησιά) και premium παραλαβής (delivery).

8. Έλεγχοι και επαλήθευση

Το μοντέλο περνά αυτόματους ελέγχους συνέπειας: έλεγχο μονάδων (δρχ/€), επανυπολογισμό πηλίκων, diff report έναντι προηγούμενων εκδόσεων και σημειώσεις στρογγυλοποίησης ανά γραμμή του πίνακα. Όλα τα ενδιάμεσα βήματα είναι δημόσια στη σελίδα Υπολογισμών.

9. Περιορισμοί

• Οι άγκυρες τιμών πριν το 2002 είναι σποραδικές και συχνά τοπικές - η εθνική μέση τιμή εξάγεται με διορθώσεις επιπέδου.
• Η διατίμηση 1976-1985 σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ελεύθερες τιμές αγοράς - η προσαύξηση ×1,20 είναι εκτίμηση.
• Η αναγωγή στο κλασικό βασίζεται σε εκτιμώμενο μερίδιο κόστους κρέατος (70%) - ευαισθησία: ±5 π.μ. μετατοπίζουν τον δείκτη του 1976 κατά ~7%.
• Ο δείκτης αφορά τον κατώτατο/βασικό μισθό - δεν αποτυπώνει τη διάμεση αμοιβή.

10. Εκδόσεις και αλλαγές

Κάθε αλλαγή σε δεδομένα ή μεθοδολογία καταγράφεται στο δημόσιο changelog. Το whitepaper ενημερώνεται μαζί του - οι παράμετροι που αναφέρονται εδώ τραβιούνται απευθείας από τον κώδικα, ώστε το έγγραφο να μην μένει ποτέ πίσω από το μοντέλο.

→ Δείτε τους αναλυτικούς υπολογισμούς ανά έτος