Πίτα ή σάντουιτς, ξανά: η κανονική μέτρηση σε 1.654 μενού

Τι άλλαξε στη μέτρηση

Η πιλοτική μετρούσε μόνο το χοιρινό τυλιχτό που είχε όνομα: 1.113 από τις 1.287 γραμμές της. Η κανονική μέτρηση κοιτάει την τιμή που δημοσιεύουμε για κάθε κατάστημα, δηλαδή το χοιρινό και, όπου αυτό λείπει, το φθηνότερο άλλο τυλιχτό, μαζί με το όνομα του ίδιου είδους. Έτσι όνομα έχουν 1.654 από τις 1.654 γραμμές.

Ο ορισμός άλλαξε επειδή αυτή είναι η τιμή που μπαίνει στον πίνακα πόλεων. Για να ξεχωρίζει τι οφείλεται στον ορισμό και τι στο νέο δείγμα, ο παλιός ορισμός υπολογίζεται κι αυτός πάνω στη νέα μέτρηση και δίνει 1.598 γραμμές με όνομα. Όπου οι δύο ορισμοί διαφωνούν, το λέμε.

Οι πόλεις με δείγμα 4 μαγαζιών και πάνω έγιναν 61, από 51. Το ίδιο όριο το χρησιμοποιούμε εδώ και για κάτι καινούργιο: για να συγκριθούν οι τιμές των δύο ονομάτων σε μια πόλη, χρειάζονται 4 μαγαζιά με το καθένα.

Το σύνορο κράτησε

Στη Θεσσαλονίκη 115 από τα 127 καταστήματα δίνουν την τιμή τους από είδος που λέγεται «σάντουιτς», το 91%. Στην πιλοτική ήταν 91 από τα 98, το 93%.

Η λέξη είναι η πλειοψηφική ονομασία σε 13 πόλεις: Σέρρες 100%, Γιαννιτσά 100%, Θεσσαλονίκη 91%, Κοζάνη 90%, Βέροια 86%, Κατερίνη 84%, Χαλκιδική 81%, Φλώρινα 75%, Ορεστιάδα 75%, Καστοριά 70%, Ξάνθη 68%, Λάρισα 62%, Καβάλα 57%. Στις 7.9 γράψαμε «οι δώδεκα» και ήταν 12· τώρα είναι 13. Νέες στη λίστα: Κοζάνη 9 στα 10, Ορεστιάδα 3 στα 4. Εκτός λίστας: Αλεξανδρούπολη, από 5 στα 9 σε 5 στα 13.

Στο όριο του δείγματος: Ορεστιάδα, με ακριβώς 4 μαγαζιά, όσα χρειάζεται μια πόλη για να μπει στον πίνακα. Μετράει στη λίστα, αλλά με το πιο λεπτό δείγμα της.

Ένα μέρος της αλλαγής είναι ο ορισμός. Με τον ορισμό της πιλοτικής, πάνω στα ίδια νέα δεδομένα, οι πόλεις πλειοψηφίας είναι 12. Κάτω από το μισό πέφτει: Ξάνθη. Δηλαδή το 13 απέναντι στο 12 δεν είναι μόνο νέα γνώση για τον βορρά· είναι και το ποια τιμή κοιτάμε.

Η Πίνδος, με μία διόρθωση

Ο χάρτης έχει τώρα 61 πόλεις αντί για 51. Οι 10 νέες θέσεις ελέγχθηκαν η καθεμία σε δύο ανεξάρτητες πηγές, Wikidata και OpenStreetMap. Όλες οι πόλεις πλειοψηφίας είναι πάνω από τις 39 μοίρες βόρειο πλάτος, σε Μακεδονία, Θράκη και Θεσσαλία.

Στις 7.9 γράψαμε ότι τα Ιωάννινα είναι στο μηδέν. Ήταν λάθος ήδη τότε: η πιλοτική έδινε 1 μαγαζί στα 34. Η κανονική μέτρηση δίνει 3 στα 49, το 6%.

Στο μηδέν μένουν: Ηγουμενίτσα, Άρτα και Κέρκυρα. Η λέξη περνάει την Πίνδο σε λίγα μενού, αλλά ως κύρια ονομασία δεν την περνάει.

Πόλεις με δείγμα 4+ όπου δεν τη λέει κανένα μαγαζί: 33, από 30 στην πιλοτική. Βγήκαν από το μηδέν: Χανιά 1 στα 37, Πάτρα 1 στα 47, Πτολεμαΐδα 1 στα 11, Σαντορίνη 1 στα 17. Μπήκαν 7, όλες πόλεις που δεν είχαν αρκετό δείγμα στην πιλοτική.

Στον βορρά είναι το ίδιο προϊόν

Όπου το «σάντουιτς» πλειοψηφεί και υπάρχουν και τα δύο ονόματα, η διάμεσος του λόγου σάντουιτς προς πίτα είναι 1,000, σε 11 πόλεις. Στην πιλοτική ήταν 1,024, σε 10. Στη Θεσσαλονίκη 5,00 € το σάντουιτς και 5,00 € η πίτα.

Αυτός ο λόγος όμως δέχεται μια πόλη ακόμη κι αν το ένα όνομα το έχουν ελάχιστα μαγαζιά: Κοζάνη, 1 μαγαζί με «πίτα» απέναντι σε 9 με «σάντουιτς». Με τον κανόνα των 4 μαγαζιών ανά όνομα μένουν 5 πόλεις (Θεσσαλονίκη, Κατερίνη, Ξάνθη, Λάρισα και Καβάλα), με διάμεσο 1,023 και εύρος από 1,000 ως 1,075. Το σάντουιτς βγαίνει ίσο ή λίγο ακριβότερο, το πολύ κατά 7,5%: πολύ μακριά από ό,τι δίνει ένα μεγαλύτερο προϊόν σε ψωμί, όπως φαίνεται στην Αθήνα παρακάτω.

Όπως και στις 7.9, δεν συγκρίνονται δύο είδη μέσα στο ίδιο μαγαζί, αλλά η διάμεσος των μαγαζιών που το λένε πίτα με τη διάμεσο εκείνων που το λένε σάντουιτς, μέσα στην ίδια πόλη.

Στον νότο, ένα παράδειγμα αντέχει τον κανόνα

Στις 7.9 δείξαμε 4 πόλεις όπου η λέξη είναι σπάνια και το «σάντουιτς» κοστίζει τουλάχιστον 20% πάνω από την πίτα: Λευκάδα, Ηράκλειο, Ιωάννινα και Αθήνα. Με τα ίδια κριτήρια η νέα μέτρηση δίνει 5: Λευκάδα 1 στα 10, Ιωάννινα 3 στα 49, Σαντορίνη 1 στα 17, Χανιά 1 στα 37, Αθήνα 10 στα 634.

Σε 4 από αυτές όμως το «σάντουιτς» στηρίζεται σε λιγότερα από 4 μαγαζιά: Λευκάδα, Ιωάννινα, Σαντορίνη και Χανιά. Η διάμεσος τόσο λίγων μενού δεν είναι τιμή πόλης, οπότε με τον κανόνα του άρθρου δεν τις παραθέτουμε ως παραδείγματα.

Στη Σαντορίνη το «σάντουιτς» είναι ένα μόνο είδος, στα 12,70 €, 2,62 φορές η πίτα της πόλης: ένα μενού, όχι αγορά. Στα Ιωάννινα τα 3 είναι ανόμοια. Το ακριβότερο είναι «SANDWICHARA» με κοτόπουλο σε χειροποίητο ψωμάκι. Σε ένα άλλο κατάστημα η χοιρινή πίτα δεν αναγνωρίστηκε ως χοιρινό, γιατί το όνομά της γράφει το Χ με λατινικό γράμμα, και η τιμή του καταστήματος βγήκε από το σάντουιτς. Η διάμεσος των Ιωαννίνων, 5,60 €, είναι ακριβώς εκείνο το κατάστημα. Το λατινικό X που δεν αναγνωρίστηκε είναι λάθος του δικού μας ταξινομητή και καταγράφηκε για διόρθωση.

Τον κανόνα τον περνάει μία πόλη: Αθήνα. Στην Αθήνα 10 από τα 634 καταστήματα δίνουν την τιμή τους από «σάντουιτς», στα 6,65 € έναντι 4,20 € η πίτα. Στην πιλοτική ήταν 5 στα 452, στα 6,50 € έναντι 4,20 €. Και εδώ υπάρχει σημείωση: δύο από τα 10 είναι «γυρομπριζολάκι σε σάντουιτς», άλλο πιάτο, που ο ταξινομητής δεν ξεχωρίζει. Χωρίς αυτά μένουν αρκετά μαγαζιά για τον κανόνα, και η διάμεσος μένει πολύ πάνω από την πίτα.

Με τον ίδιο κανόνα, από τα 4 παραδείγματα της 7.9 θα περνούσε μόνο ένα: Αθήνα. Το εύρημα ότι στον νότο η λέξη σημαίνει άλλο, ακριβότερο προϊόν στέκει, αλλά στηρίζεται σε λιγότερες πόλεις από όσες γράψαμε τότε.

Τι θα έσπαγε αν έβγαινε η λέξη

Χωρίς τη λέξη «σάντουιτς» θα έχαναν τιμή 311 από τα 1.654 μαγαζιά, το 19%. Στην πιλοτική ήταν 209 από τα 1.113, το 19%. Το νούμερο είναι άνω όριο: μερικά καταστήματα έχουν και άλλο τυλιχτό χωρίς τη λέξη και θα κρατούσαν τιμή από αυτό.

Η Θεσσαλονίκη θα έπεφτε από 127 μαγαζιά σε 12. Στην πιλοτική έπεφτε από 98 σε 7. Ο συντελεστής της απέναντι στην Αθήνα θα έμενε 1,19, ενώ στην πιλοτική πήγαινε από 1,19 σε 1,24. Η ζημιά δεν είναι στον συντελεστή: είναι ότι η δεύτερη πόλη της χώρας θα μετριόταν με μια χούφτα μαγαζιά.

Γι' αυτό η λέξη μένει στη λίστα, και μένει και η προστασία που κρατάει τα δύο προϊόντα χωριστά: σε κάθε κατάστημα παίρνουμε τη φθηνότερη ταιριαστή τιμή χοιρινού. Όπου ένα μαγαζί έχει και χοιρινή πίτα και σάντουιτς, κερδίζει η πίτα. Τα Ιωάννινα δείχνουν πού σπάει αυτό: όταν η πίτα δεν αναγνωρίζεται ως χοιρινή, δεν μπαίνει καν στη σύγκριση.