7 Σεπτεμβρίου 2026
Δεν το ψάχναμε. Προσπαθούσαμε να διορθώσουμε ένα σφάλμα στον κώδικα και βρεθήκαμε μπροστά σε ένα γλωσσικό σύνορο που περνάει μέσα από τους τιμοκαταλόγους.
Το «σφάλμα» που δεν ήταν σφάλμα
Για να μετρήσουμε την τιμή του πιτόγυρου διαβάζουμε δημόσιους καταλόγους καταστημάτων και κρατάμε τα είδη που είναι τυλιχτά. Η λίστα με τις λέξεις που σημαίνουν «τυλιχτό» περιείχε και τη λέξη «σάντουιτς».
Αυτό μοιάζει με προφανή αβλεψία. Ο γύρος σε ψωμί είναι άλλο προϊόν, μεγαλύτερο και ακριβότερο, και δεν έχει θέση σε έναν δείκτη που μετράει πιτόγυρα. Πήγαμε να τη βγάλουμε.
Πριν τη βγάλουμε, μετρήσαμε τι θα κάνει. Και καλά κάναμε: η Θεσσαλονίκη θα έπεφτε από 98 καταστήματα σε 7. Πανελλαδικά θα έχαναν τιμή 209 από τα 1.113 μαγαζιά, το 19% του δείγματος.
Στη Θεσσαλονίκη το τυλιχτό το λένε σάντουιτς
Ο λόγος είναι απλός και δεν έχει να κάνει με το προϊόν: 91 από τα 98 καταστήματα της πόλης με ονομασμένο είδος δίνουν την τιμή τους από κάτι που λέγεται «σάντουιτς». Δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου η λέξη «πίτα» στους καταλόγους τους.
Και δεν είναι ιδιοτροπία μίας πόλης. Σε 12 πόλεις η λέξη «σάντουιτς» είναι η πλειοψηφική ονομασία: Σέρρες 100%, Γιαννιτσά 100%, Θεσσαλονίκη 93%, Βέροια 91%, Κατερίνη 83%, Χαλκιδική 80%, Καστοριά 75%, Λάρισα 73%, Φλώρινα 71%, Αλεξανδρούπολη 56%, Καβάλα 53%, Ξάνθη 50%. Στην άλλη άκρη, σε 30 πόλεις με δείγμα τεσσάρων μαγαζιών και πάνω δεν τη λέει κανένα κατάστημα, καμία φορά.
Στον χάρτη το σύνορο φαίνεται με τη μία, και είναι πιο στενό από «βορράς»: οι δώδεκα είναι Μακεδονία, Θράκη και Θεσσαλία. Τα Ιωάννινα, η Ηγουμενίτσα, η Άρτα και η Κέρκυρα είναι εξίσου βόρειες και βρίσκονται στο ΜΗΔΕΝ. Δηλαδή η λέξη σταματάει στην Πίνδο, δεν κατεβαίνει απλώς από τα σύνορα.
Πώς ξέρουμε ότι είναι το ίδιο πράγμα
Η ονομασία από μόνη της δεν αποδεικνύει τίποτα. Θα μπορούσε κάλλιστα ο βορράς να τρώει πράγματι γύρο σε ψωμί, οπότε θα μετρούσαμε άλλο προϊόν και θα το λέγαμε πιτόγυρο.
Το ερώτημα το απαντάει η τιμή. Στις πόλεις όπου το «σάντουιτς» κυριαρχεί αλλά υπάρχουν και οι δύο λέξεις, η διάμεσος του λόγου τους είναι 1,024. Στην Κατερίνη είναι ακριβώς ίδιες, 4,00 € και οι δύο. Στην Καστοριά 3,90 € η πίτα και 3,80 € το σάντουιτς.
Προσοχή στο τι συγκρίνεται εδώ: όχι δύο είδη μέσα στο ίδιο μαγαζί, αλλά η διάμεσος των μαγαζιών που το λένε πίτα έναντι εκείνων που το λένε σάντουιτς, μέσα στην ίδια πόλη. Δύο ονόματα με την ίδια τιμή στην ίδια αγορά σημαίνουν ένα προϊόν. Αν το ένα ήταν το μεγάλο σάντουιτς σε ψωμί, θα κόστιζε παραπάνω.
Και στον νότο η ίδια λέξη σημαίνει άλλο πράγμα
Εδώ γίνεται ενδιαφέρον. Στις πόλεις όπου η λέξη είναι σπάνια, τα ελάχιστα «σάντουιτς» που υπάρχουν είναι όντως άλλο και ακριβότερο προϊόν: Λευκάδα 7,00 € έναντι 4,80 €, Ηράκλειο 6,00 € έναντι 4,90 €, Ιωάννινα 5,60 € έναντι 4,20 €, Αθήνα 6,80 € έναντι 4,20 €.
Δηλαδή η ίδια λέξη σημαίνει το κανονικό τυλιχτό στον βορρά και τον γύρο σε ψωμί στον νότο. Δεν είναι συνώνυμα ούτε ομώνυμα, είναι και τα δύο ανάλογα με το πού στέκεσαι.
Στην Αθήνα, από τα 445 καταστήματα με ονομασμένο είδος, μόλις τρία δίνουν την τιμή τους από «σάντουιτς». Στον χάρτη υπάρχει και μία εξαίρεση προς τα νότια, το Άργος, αλλά με δύο μαγαζιά στα πέντε: πολύ μικρό δείγμα για να πει κάτι, και δεν το λέμε.
Γιατί έχει σημασία για τη μέτρηση
Ένας δείκτης που διαβάζει καταλόγους μηχανικά δεν βλέπει τη διαφορά. Βλέπει μια λέξη και αποφασίζει. Αν αποφασίσει λάθος, το αποτέλεσμα δεν χτυπάει κόκκινο: βγάζει έναν αριθμό που μοιάζει λογικός.
Η προστασία που κρατάει τα δύο χωριστά είναι ότι διαλέγουμε πάντα τη φθηνότερη ταιριαστή τιμή του καταστήματος. Στην Αθήνα, όπου το μαγαζί έχει και πίτα και σάντουιτς, κερδίζει η πίτα. Στη Θεσσαλονίκη δεν υπάρχει πίτα για να κερδίσει, οπότε παίρνουμε το σάντουιτς, που είναι το σωστό.
Το κρατάμε γραμμένο και σε αυτόματο έλεγχο, ώστε ο επόμενος που θα δει τη λέξη στη λίστα και θα θελήσει να «καθαρίσει» τον κώδικα να μάθει πρώτα τι θα σπάσει.
Δες τα ίδια νούμερα ζωντανά στο διαδραστικό dashboard.
Οι αριθμοί αυτού του άρθρου δεν είναι γραμμένοι στο χέρι: υπολογίζονται από τη σειρά δεδομένων και αλλάζουν όταν αλλάζει εκείνη. Τιμές και μισθοί έως Αύγουστος 2026. Έκδοση δεδομένων 2026.09-pita-i-santouits, τελευταία ενημέρωση 2026-09-07.